Ongekende ambities en stapeldruk
In september 2025 verscheen het themanummer over ‘arbeidsmarktkrapte’ van het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken, over de uitdagingen op de arbeidsmarkt. Daarin de bijdrage: ‘Het lerarentekort: ongekende ambities en stapeldruk in het voortgezet onderwijs‘ . Een artikel dat verwijst naar het onderzoek van Marc van der Meer, Jan van de Poll en Evelien Ketelaar, waarin we het personeelsvraagstuk in onderwijs via andere invalshoeken hebben benaderd. We deden 3 belangrijke inzichten op over de wendbaarheid van leraren in het eigen en het collectieve leren, over generatieverschillen en over uitdagingen in leiderschap. We ontdekten ook mogelijke oplossingsrichtingen. Die liggen in het operationaliseren en ontwikkelen van de professionele normen van wendbaar vakmanschap, gebaseerd op systematisch verzamelde gegevens van de werkvloer. Het onderzoek werd uitgevoerd in 2022-2023 .
De stem van de leraar
Om goed onderwijs te verzorgen zijn voldoende goed gekwalificeerde leraren nodig. Dat is geen vanzelfsprekendheid. De allang voorspelde tekorten in kwantitatieve en kwalitatieve zin doen zich overal voor. Vooral bij de meest kwetsbare scholen. Bovendien is er ook in aanpalende sectoren van het onderwijs krapte, waarmee het personeelsvraagstuk extra onder druk staat. Dat betekent dat oplossingen in de personeelsvoorziening voor een belangrijk deel uit de school of uit het onderwijs zelf moeten komen. Maar aan welke knoppen kan dan worden gedraaid?
In opdracht van Dunamare onderwijs hebben we hier onderzoek naar gedaan. Met behulp van een innovatieve vraagtechniek, ondersteund door kunstmatige intelligentie, zijn de prioriteiten van 3000 leraren in 72 scholen van 9 besturen in het voortgezet onderwijs in kaart gebracht. Met deze studie geven we de leraren een stem. Dat vinden we belangrijk, omdat er weliswaar uit (praktisch) onderzoek veel bekend is over goed onderwijs, leraren, leiderschap en organisatie, maar het niet lukt om de tekorten terug te dringen.
Wendbaarheid: inzichten uit het onderzoek
Het onderzoek geeft inzicht in hoe het gesteld is met de inzetbaarheid van leraren en daarmee de wendbaarheid in de sector. Onze hoofdconclusie is dat het werken in het onderwijs een complex, meervoudig vraagstuk is dat onvoldoende wordt begrepen om de bestaande tekorten te kunnen hanteren. Uit het onderzoek komen drie centrale inzichten.
- Er is ten eerste beperkte wendbaarheid buiten de klas: leraren reageren goed op de behoeften van hun leerlingen, maar buiten de klas zijn ze minder flexibel. Zij delen hun kennis nauwelijks onderling en leren onvoldoende van elkaar.
- Ten tweede worden generatieverschillen niet goed benut. Nieuwe leraren zouden energie moeten brengen, maar in de praktijk is er sprake van een energielek. Op korte termijn moeten nieuwe docenten overleven, op langere termijn ontbreekt het aan een loopbaanperspectief.
- Ten derde zijn er uitdagingen in het leiderschap: leidinggevenden hebben vaak hogere ambities en meer prioriteiten dan leraren, wat het moeilijk maakt om gericht verbeteringen door te voeren.
Koplopers als kans
Het onderwijsveld kent zowel koplopers als volgers en dat is een kans. Zonder reflectie op de dagelijkse praktijk in de klas blijven de noodzakelijke veranderingen uit. Maar, als we de oplossingsrichtingen van leraren zelf volgen, ontstaan mogelijkheden om ook de personeelsvraag beter te hanteren.
We beschouwen de resultaten als een eerste spiegel van de werkelijkheid. Een spiegel die kan bijdragen aan een constructieve dialoog over het lerarenvraagstuk, vanuit een ander perspectief dan tot nu toe gebruikelijk is. Namelijk de positie en ontwikkeling van de leraren in het onderwijs en de manier waarop zij structureel in staat gesteld worden om adequaat invulling te geven aan de opdracht van onderwijs.
Meer informatie?
De managementsamenvatting van dit onderzoek in opdracht van Dunamare onderwijs beschrijft de kern van onze bevindingen. Deze download je via de knop hieronder.
Het volledige rapport is ook beschikbaar en vraag je aan via dit formulier. Na het invullen van jouw gegevens ontvang je het rapport meteen in je mailbox.
Rapport ‘Ongekende lerarenambities’
Behoefte aan meer informatie, een interactief gesprek over de betekenis van de inzichten? Of wil je met jouw organisatie of samenwerkingspartners ook een dergelijke spiegel? Neem dan contact met ons op.
Partners in het onderzoek
