samenwerken aan toekomstperspectief voor eilandkinderen en -jongeren
Bonaire is een eiland vol schoonheid, cultuur en gemeenschapszin, maar kent ook complexe uitdagingen. Terwijl de bevolking extreem snel groeit, kan de ontwikkeling van sociale en maatschappelijke voorzieningen dit tempo maar moeilijk bijhouden. Met als gevolg stijgende sociale en economische ongelijkheid en criminaliteit. Er is een steeds urgentere vraag naar samenhang en gedeelde waarden. Duurzaam samenleven vraagt om een gemeenschap van burgers die naar elkaar omkijken: bewust, betrokken en met gevoel van verantwoordelijkheid.
Scholen vroegen ons hoe ze andere sectoren op het eiland konden betrekken bij de opdracht voor burgerschapsvorming. Zij vonden het belangrijk om te laten ervaren en beleven dat het een gezamenlijke maatschappelijke opgave is om na te denken over wat het betekent om samen te leven op Bonaire in 2025. En ook over welke kansen er geboden worden aan kinderen en jongeren en hoe zij leren hun plek in te nemen in de gemeenschap.
Onze op maat aanpak & co-creatie
Het festival ontstond vanuit de bredere beweging Alliantie voor Bonaire, waarin onderwijs, cultuur en gemeenschap bouwen aan een toekomst waarin jongeren perspectief en trots ervaren. Buro Hebe hielp de beweging vormgeven vanuit de principes van een lerende community: samen ontwerpen, reflecteren, leren en eigenaarschap ontwikkelen, transdisciplinair. Iedereen aan boord.
Het Burgerschapsfestival werd een ontmoetingsplek. In een week van dialoog en verbeelding brachten we scholen, overheid, maatschappelijke organisaties, kunstenaars, theatermakers, muzikanten, kinderen en jongeren bij elkaar. Niet om antwoorden te formuleren, maar om samen te doorleven en te oefenen in wat burgerschap werkelijk betekent: leven, leren en samenleven in verbinding. De basis van het succes was de samenwerking met de partijen uit de gemeenschap. Scholen vormden een werkgroep en bereidden het programma voor. Professionals uit het onderwijs presenteerden tijdens het festival hun good practices. Culturele en maatschappelijke partijen waren onderdeel van het programma en lokale ondernemers faciliteerden de organisatie van het festival. Zij bewezen dat we alleen door de handen ineen te slaan, een stap vooruit kunnen zetten.
Co-creatie was er ook met partners uit Europees Nederland. Theatermakers Radio Kootwijk brachten met ‘Brieven aan Bonaire’ de dialoog op gang over dieper liggende waarden en dilemma’s. Zo maakten we trots, verbinding en verantwoordelijkheid tastbaar en zichtbaar. Ook in andere sessies was er ruimte voor emotie en reflectie, voor moeilijke, maar ontzettend waardevolle gesprekken, bijvoorbeeld onder begeleiding van Luis Duarte (Nivoz) en Archell Tompson (DNA Story Tellers). En Wout van Wengerden (Kwetsbare held) legde verhalen vast in indringende portretten die uitnodigen tot gesprek.
Onze aanpak volgde de werkzame principes die altijd onze werkwijze dragen:
- Co-creatie en innovatie: samen ontwerpen en leren van wat ontstaat.
- Relatiegericht werken: investeren in relatie, vakmanschap en partnerschap.
- Flexibiliteit en maatwerk: meebewegen met wat zich aandient.
- Reflectie en leergerichtheid: ruimte voor betekenisgeving.
- Verbeeldingskracht als motor van verandering: hoofd en hart verbinden
“Burgerschap begint bij de context. Bij de mensen en de gemeenschap om een leerling heen. Alleen door samen te werken, door elkaar te zien, te horen en te erkennen, kunnen we leerlingen verder brengen.”
Yke van der Molen, Buro Hebe
Resultaat: een gedeeld burgerschapskompas voor Bonaire
Het festival was en is meer dan een momentopname. Het is allereerst het resultaat van wat scholen in jaren samen hebben gebouwd. En bovendien het startpunt voor een duurzame beweging waarin onderwijs en verschillende sectoren elkaar weten te vinden en versterken om keuzes te maken die bijdragen aan toekomstperspectief voor generaties van nu en later op Bonaire.
Scholen ontdekten hoe burgerschap niet alleen in de klas leeft, maar op het hele eiland.
Jongeren voelden zich gehoord, leraren herkenden hun invloed, en bestuurders en leiders hebben ervaren hoe vertrouwen en samenwerking richting geven aan verandering.
De verhalen en beelden die tijdens het festival ontstonden gaven de mensen op Bonaire een nieuw collectief burgerschapskompas: een gedeeld verhaal over wie ze kunnen zijn en willen zijn. Tegelijkertijd bracht het festival inzichten die wij ook zelf meenemen in ons werk op de eilanden en in Nederland, waar dezelfde vragen spelen, maar soms in een andere context.
Vijf inzichten
- Verbinding gaat vooraf aan beleid. Je kunt geen systeem veranderen dat je niet eerst begrijpt of waardeert.
- Burgerschap is van iedereen. Niet alleen van scholen, maar ook van ouders, ondernemers, zorg- en cultuurpartners.
- Verbeelding opent wat beleid sluit. Theater, muziek, dialoog en verhalen raken waar beleid tekortschiet.
- Leren is een cyclisch proces. Betekenisvol burgerschap vraagt om reflectie, dialoog en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
- Jongeren spiegelen onze keuzes. Als volwassenen moeten wij leren samenwerken over sectoren heen, zodat zij kunnen leren samenleven.
“Het Burgerschapsfestival was meer dan een programma. Buro Hebe hielp ons zien hoe een beweging ontstaat: door vertrouwen, verhalen en samenwerking met de gemeenschap zelf.”
Ilvienna Leitho Carolina, Skol Amplio Papa Cornes
Van Bonaire naar Europees Nederland
De wettelijke én maatschappelijke burgerschapsopdracht is niet alleen van het onderwijs. Op Bonaire en in de rest van Nederland voelen mensen die verantwoordelijkheid, in zorg, cultuur, sport, beleid, maar vaak nog los van elkaar. Als we kinderen en jongeren werkelijk perspectief willen bieden, zullen we als volwassenen meer met elkaar moeten werken. Elkaar beter leren kennen. Verschillen benutten. En ons burgerschapskompas op elkaar afstemmen. Dat het begint met luisteren, met verbeelding, met durven samenwerken aan iets wat groter is dan wijzelf. Het Burgerschapsfestival laat zien dat dat kan.
verhaal voor jouw organisatie?